विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा एउटा आश्चर्यजनक प्रयास भइरहेको छ। कुकुरको अद्भुत घ्राणशक्ति र कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) लाई जोडेर क्यान्सरको प्रारम्भिक सङ्केत पत्ता लगाउने नयाँ प्रविधि विकास भइरहेको छ।

बेंगलुरुस्थित स्टार्टअप डोग्नोसिस ले उद्धार गरिएका कुकुरसहित १५ कुकुरलाई विशेष तालिम दिएको छ। तीमध्ये ‘क्लो’ नामको कुकुर पनि समावेश छ।

यो परीक्षणको सबैभन्दा रोचक पक्ष के हो भने बिरामीले केवल करिब १० मिनेट कपासको मास्कमा सास फेर्नुपर्छ। त्यसपछि उक्त नमूना प्रयोगशालामा लगिन्छ र विशेष तालिमप्राप्त कुकुरहरूले त्यसको गन्ध परीक्षण गर्छन्। बिरामी र कुकुरबीच प्रत्यक्ष सम्पर्कसमेत हुँदैन।

कुकुरको प्रतिक्रिया मात्र हेरेर निर्णय गरिँदैन। कुकुरको मस्तिष्क गतिविधि, श्वासप्रश्वास र शरीरको भाषा सेन्सरयुक्त उपकरणमार्फत रेकर्ड गरिन्छ। त्यसपछि एआईले यी सबै संकेतहरूको विश्लेषण गरी क्यान्सरको सम्भावित सङ्केत पहिचान गर्ने प्रयास गर्छ।

डोग्नोसिसका अनुसार कर्नाटकका छ अस्पतालमा १,५०० भन्दा बढी सहभागी समेटिएको अध्ययनमा सात प्रमुख प्रकारका क्यान्सर पहिचानमा ९० प्रतिशतभन्दा बढी शुद्धता प्राप्त भएको दाबी गरिएको छ।

मानिससँग करिब ५० लाख घ्राण रिसेप्टर हुने अनुमान गरिँदा कुकुरमा भने करिब ३० करोड घ्राण रिसेप्टर हुन्छन्। रोगका कारण शरीरबाट निस्कने रसायनमा परिवर्तन हुँदा विशेष गन्ध बन्न सक्छ, जसलाई कुकुरको शक्तिशाली नाकले पहिचान गर्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ।

यही प्राकृतिक क्षमतालाई आधुनिक एआईसँग जोडेर सहज, गैरआक्रामक र सम्भावित रूपमा कम खर्चिलो क्यान्सर परीक्षण विधि विकास गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

तर विशेषज्ञहरूले यसलाई तत्काल “चमत्कारी उपचार” वा पूर्ण रूपमा प्रमाणित परीक्षण भन्न भने हतार नगर्न सुझाव दिएका छन्। प्रारम्भिक नतिजा आशाजनक भए पनि यसको वास्तविक चिकित्सकीय उपयोगिता पुष्टि गर्न थप ठूलो र स्वतन्त्र अनुसन्धान आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

यदि आगामी अध्ययनहरूले पनि यस्तै सफलता पुष्टि गरे भने, भविष्यमा मानिसले केवल केही मिनेट सास फेरेर क्यान्सरको प्रारम्भिक सङ्केत थाहा पाउने दिन टाढा नहुन सक्छ।